Cadimi (tên quốc tế là Cadmium, ký hiệu hóa học là Cd). Đây không phải là thuốc hay chất dinh dưỡng cho cây, mà là một loại kim loại nặng độc hại.

Đối với cây ăn trái (đặc biệt là sầu riêng, mít, xoài…), Cadimi là một “kẻ thù” nguy hiểm vì nó không có lợi ích gì cho cây mà lại là nguyên nhân chính khiến nông sản bị trả về khi xuất khẩu.

1. Cadimi từ đâu mà có trong vườn cây ăn trái?

Cadimi xâm nhập vào cây ăn trái chủ yếu từ các nguồn sau đây, trong đó phân bón là con đường phổ biến nhất:

• Từ phân lân và phân hỗn hợp (DAP, NPK): Đây là nguồn phát sinh Cadimi lớn nhất. Cadimi vốn có sẵn trong quặng phốt phát (quặng apatit) tự nhiên – nguyên liệu chính để sản xuất phân lân. Nếu nhà sản xuất sử dụng nguồn quặng chất lượng kém hoặc không xử lý bóc tách kim loại nặng kỹ, Cadimi sẽ theo phân bón đi thẳng vào đất vườn. Các loại phân bón giả, phân lậu không qua kiểm định thường nhiễm chất này rất nặng.

• Từ phân hữu cơ thô chưa xử lý kỹ: Phân chuồng (đặc biệt là phân gà từ các trang trại chăn nuôi công nghiệp) có thể chứa Cadimi do tồn dư từ các chất vi lượng trộn trong thức ăn chăn nuôi. Bên cạnh đó, việc sử dụng bùn đáy ao gần các khu công nghiệp để đắp mô cũng tiềm ẩn nguy cơ cao.

• Nguồn nước tưới bị ô nhiễm: Nước lấy từ các sông, kênh rạch bị nhiễm nước thải công nghiệp hoặc nước rỉ từ các bãi rác.

• Tự nhiên trong đất: Một lượng nhỏ Cadimi tồn tại sẵn trong vỏ Trái Đất ở một số vùng địa chất đặc biệt.

2. Cadimi tác hại thế nào đến cây ăn trái và con người?

Đối với cây ăn trái và kinh tế:

• Ức chế cây phát triển: Ở nồng độ cao, Cadimi làm cây bị còi cọc, cản trở quá trình quang hợp và hấp thụ dinh dưỡng, gây giảm năng suất từ 20% đến 30%.

• Bị cấm xuất khẩu: Cây ăn trái (như sầu riêng) hấp thụ Cadimi từ đất rồi tích tụ vào trong quả. Khi hàm lượng Cadimi vượt ngưỡng cho phép (như tiêu chuẩn khắt khe của Trung Quốc hoặc EU), các lô hàng xuất khẩu sẽ bị cảnh báo và trả về ngay lập tức, gây thiệt hại kinh tế rất lớn cho bà con.

Đối với sức khỏe con người:

• Cadimi tích tụ lâu dài trong cơ thể qua đường ăn uống sẽ phá hủy chức năng gan, thận, làm rối loạn chuyển hóa canxi gây mục xương, loãng xương và là tác nhân gây ung thư.

3. Cách kiểm soát và phòng ngừa Cadimi cho nhà vườn

Để bảo vệ vườn cây ăn trái khỏi “bóng ma” Cadimi, bà con nên áp dụng các biện pháp kỹ thuật sau: