Tại buổi tọa đàm phát triển chuỗi giá trị sầu riêng bền vững mới đây, TS Đoàn Hữu Tiến – Giám đốc Trung tâm Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, Viện Cây quả miền Nam cho biết, 3 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sầu riêng tương đối thuận lợi. Nhưng từ tháng 4, thị trường bắt đầu khó khăn.

Đúng thời điểm này, Thái Lan bước vào vụ thu hoạch lớn và xuất khẩu mạnh sang Trung Quốc. Sầu riêng Tây Nam Bộ cũng vào vụ rộ.

“Nguồn cung của hai bên cộng hưởng, tạo áp lực về nguồn cung sầu riêng trên thị trường, dẫn đến cung vượt cầu”, ông Tiến phân tích.

Việc lấy mẫu, kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu có thời điểm cũng bị chậm. Hàng không xuất khẩu được phải dồn về thị trường trong nước. Giá tại vườn giảm nhanh, có nơi chỉ còn 25.000-30.000 đồng/kg.

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Dân Việt, ông Võ Tấn Lợi – Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, đồng thời là nhà xuất khẩu, lại gặp một nghịch lý khác. Giá sầu riêng trong nước xuống thấp nhưng hàng đạt chuẩn xuất khẩu không dễ tìm.

“Chính tôi là nhà xuất khẩu, đi tìm một trái sầu riêng để xuất khẩu mà mua trên đường phố không có trái nào đạt chuẩn xuất khẩu hết”, ông Lợi nói.

Theo ông Lợi, trái xuất khẩu phải đạt yêu cầu về mẫu mã, trọng lượng, chất lượng cơm, độ ngọt và độ Brix (lượng chất hòa tan, chủ yếu là đường).

Điều này đặc biệt đáng chú ý khi diện tích sầu riêng Đồng Tháp đã tăng rất nhanh. Năm 2020, tỉnh có khoảng 14.700ha. Năm 2025 tăng lên 32.100ha và năm 2026 đã gần 34.000ha. Đồng Tháp là tỉnh có diện tích sầu riêng lớn nhất ĐBSCL.

Diện tích tăng nhanh giúp có nhiều hàng hơn, nhưng cũng khiến người trồng đối mặt nguy cơ dư cung khi nhiều vùng cùng thu hoạch.

TS Đoàn Hữu Tiến cho rằng, một số nơi còn phát triển sầu riêng tự phát, trong khi đất đai, nguồn nước, vốn và kỹ thuật chưa đáp ứng.

“Sầu riêng vẫn được gọi là cây nhà giàu. Phải có vốn liếng, nhân lực, đất đai tốt thì mới có trái chất lượng cao, năng suất cao”, TS Tiến nói.

Với nông dân, giá xuống trong khi chi phí đầu tư vẫn lớn tạo thành áp lực rất rõ. Nếu giảm đầu tư, cây yếu, chất lượng trái giảm. Nhưng tiếp tục bỏ vốn lớn mà gặp vụ giá thấp cũng dễ thua lỗ.

Thị trường sầu riêng đòi hỏi nông dân thay đổi cách làm để giữ giá trị trái xuất khẩu

Nhìn lại vụ vừa qua, vấn đề khiến ông Võ Tấn Lợi lo lắng là chất lượng sầu riêng giữa các vườn chưa đồng đều.

Có hộ bón nhiều đạm, có hộ dùng nhiều kali. Quy trình chăm sóc, thụ phấn và bảo vệ thực vật cũng khác nhau. Khi thu hoạch, trái sầu riêng vì thế không đồng đều về kích thước, độ chín và chất lượng cơm.

“Bà con nông dân khi sản xuất phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật mới. Trái sầu riêng ra thị trường phải sạch và chất lượng”, ông Lợi nhấn mạnh.

Đây cũng là yêu cầu ngày càng chặt của thị trường sầu riêng Trung Quốc.

Theo thống kê, tỉnh Đồng Tháp hiện có 407 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Riêng thị trường Trung Quốc, tỉnh có 185 mã số, diện tích gần 14.000ha.

Nhưng mã số vùng trồng chỉ có giá trị khi nông dân làm đúng quy trình.

Theo ông Trần Thanh Tâm – Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp, xuất khẩu sang Trung Quốc phải đáp ứng 2 yêu cầu chính là kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm.

Trong đó, Cadimi và Vàng O là những vấn đề được đặc biệt quan tâm.

Cadimi từng trở thành “điểm nghẽn” đối với sầu riêng các tỉnh miền Tây. Theo ông Lợi, việc sử dụng phân vô cơ nhiều và không kiểm soát tốt nguồn phân có thể là một trong những nguyên nhân.

Sau vụ mùa, vì thế, điều nông dân cần rà lại là cách chăm sóc ngay từ trong vườn. Phân bón dùng loại nào. Thuốc bảo vệ thực vật ra sao. Nhật ký sản xuất có đầy đủ không.

Theo TS Đoàn Hữu Tiến, các địa phương cũng cần kiểm soát việc mở rộng diện tích, tập trung vào những vùng có điều kiện phù hợp. Nông dân cũng cần từng bước áp dụng VietGAP, quản lý tốt mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc.

Liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp cũng cần thực chất hơn, để người trồng biết rõ tiêu chuẩn hàng hóa và thị trường mình hướng tới.

Một vấn đề dài hạn khác là thị trường sầu riêng Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào Trung Quốc. Hơn 90% lượng xuất khẩu hiện đi vào thị trường này.

Cùng với mở thị trường, cần tăng kho lạnh, cấp đông và chế biến. Khi sầu riêng vào vụ rộ, nếu chỉ trông vào bán tươi thì giá rất dễ bị ép xuống khi xuất khẩu gặp trục trặc, TS Tiến nói.

Nhưng trước hết, nông dân vẫn phải giữ được chất lượng trái. Theo ông Võ Tấn Lợi, khi chất lượng trái không đảm bảo, một phần lỗi do bà con nông dân chứ không nên đổ lỗi hết cho nhà kinh doanh hoặc nhà xuất khẩu. Nhà nhập khẩu có quyền mua trái ngon.

Gặp lúc giá cao, nông dân dễ làm theo kiểu bất chấp, khó kiểm soát phân thuốc. Nhưng khi thị trường biến động, nông dân sợ bị lỗ nếu đầu tư thêm. Đây cũng là một điểm yếu trong khâu sản xuất của nông dân.

“Bà con đừng bỏ cuộc. Dù nhiều nước cùng vào vụ, nhưng nếu sầu riêng Việt Nam ngon, sạch và đạt chuẩn thì vẫn có cơ hội được nhà nhập khẩu lựa chọn”, ông Lợi chia sẻ.

Theo Nguyên Vỹ – Báo Dân Việt